Dlaczego sama odległość nie pozwala przewidzieć zasięgu sieci komórkowej
Dwa miejsca w tej samej odległości od masztu mogą odbierać zupełnie inny sygnał. Tłumienie w wolnej przestrzeni wyznacza punkt wyjścia; o reszcie decydują częstotliwość, ukształtowanie terenu i budynki.
Zasięg często wyobrażamy sobie jako okrąg wokół masztu: wewnątrz okręgu sygnał jest, na zewnątrz go nie ma. Prawdziwe sieci tak się nie zachowują. Dwa miejsca w tej samej odległości od tej samej anteny mogą odbierać sygnały różniące się tysiąckrotnie, a telefon oddalony o kilka kilometrów może być lepiej obsłużony niż telefon oddalony o kilkaset metrów. Odległość ma znaczenie, ale to tylko pierwszy z kilku składników obliczeń.
Punkt wyjścia: tłumienie w wolnej przestrzeni
W pustej przestrzeni moc wypromieniowana przez antenę rozkłada się na coraz większą sferę, więc moc odbierana przez odbiornik maleje z kwadratem odległości. Zalecenie ITU-R P.525 [1] podaje to podstawowe tłumienie transmisyjne w wolnej przestrzeni, w decybelach, między dwiema antenami izotropowymi:
Wynikają z tego dwie rzeczy. Każde podwojenie odległości dodaje około 6 dB tłumienia, co oznacza czterokrotnie mniejszą moc. Każde dziesięciokrotne zwiększenie odległości dodaje 20 dB, czyli stukrotnie mniejszą moc. Wolna przestrzeń to zarazem przypadek najkorzystniejszy: zakłada, że między anteną a telefonem nie ma absolutnie nic. Wszystko, o czym mowa dalej w tym artykule, tylko dokłada do tego kolejne straty.
Częstotliwość zmienia obraz sytuacji
Ten sam wzór zawiera składnik zależny od częstotliwości. Przejście z pasma 700 MHz do pasma 3,5 GHz zwiększa częstotliwość pięciokrotnie, co dodaje 20 × log10(5), czyli około 14 dB, przy każdej odległości. Ściśle biorąc, powietrze nie pochłania wyższej częstotliwości silniej: ten składnik wynika z anteny odbiorczej, której powierzchnia skuteczna maleje w miarę skracania się długości fali.
| Pasmo | Tłumienie przy 1 km | Tłumienie przy 10 km |
|---|---|---|
| 700 MHz | 89,3 dB | 109,3 dB |
| 1800 MHz | 97,5 dB | 117,5 dB |
| 3500 MHz | 103,3 dB | 123,3 dB |
Dlatego operatorzy wykorzystują pasma niskie, 700 i 800 MHz, do pokrycia rozległych obszarów wiejskich i docierania do wnętrz budynków, a pasma średnie, od 1800 MHz do 3,5 GHz, do zwiększania pojemności sieci tam, gdzie są ludzie. Komórka 3,5 GHz obsługuje znacznie większy ruch, ale na mniejszym obszarze. Wyższe częstotliwości tracą też więcej, przechodząc przez ściany i okna: w modelach penetracji z zewnątrz do wnętrza budynków z 3GPP TR 38.901 [3] straty rosną wraz z częstotliwością dla każdego opisanego tam materiału budowlanego.
Ukształtowanie terenu i przeszkody
Fala radiowa nie rozchodzi się jak cienki promień. Energia docierająca do odbiornika wypełnia wokół drogi bezpośredniej elipsoidę, pierwszą strefę Fresnela, której promień w danym punkcie trasy podaje zalecenie ITU-R P.526 [2]:
W połowie trasy o długości 10 km promień ten wynosi około 33 m przy 700 MHz i około 15 m przy 3,5 GHz. Wzgórze lub rząd budynków mogą więc osłabić sygnał, wcale nie przecinając linii prostej między anteną a telefonem.
Dyfrakcja: sygnał się ugina, ale kosztem strat
Gdy przeszkoda rzeczywiście przecina trasę, sygnał nie urywa się nagle: ugina się na krawędzi, ale traci przy tym moc. W modelu krawędzi typu „ostrze noża” z ITU-R P.526 [2] przeszkoda, której wierzchołek ledwie dotyka linii bezpośredniej, kosztuje już około 6 dB, a straty szybko rosną, im wyżej przeszkoda wystaje ponad tę linię. Za grzbietem wzniesienia straty wynoszące 20 dB lub więcej są częste. Niskie częstotliwości łatwiej się uginają, więc cień za wzgórzem jest płytszy przy 700 MHz niż przy 3,5 GHz.
- więcej tłumienia przy każdym podwojeniu odległości w wolnej przestrzeni
- 6 dB
- więcej tłumienia w wolnej przestrzeni przy 3,5 GHz niż przy 700 MHz
- 14 dB
- traconych na przeszkodzie, która ledwie dotyka drogi bezpośredniej
- 6 dB
Budynki, drzewa i rodzaj obszaru
Miasta dokładają własne straty. Budynki blokują, odbijają i rozpraszają sygnał, a drzewa pochłaniają jego część. Dlatego 3GPP TR 38.901 [3] definiuje osobne modele tłumienia propagacyjnego dla miejskich makrokomórek, miejskich komórek na poziomie ulicy i wiejskich makrokomórek, każdy w wariancie z widocznością bezpośrednią i bez niej. W modelu miejskiej makrokomórki bez widoczności bezpośredniej tłumienie rośnie o około 39 dB przy każdym dziesięciokrotnym zwiększeniu odległości, wobec 20 dB w wolnej przestrzeni. Przy tej samej odległości różnica między ulicą, z której widać antenę, a ulicą zasłoniętą przez budynki sięga kilkudziesięciu decybeli.
Składamy wszystko w całość
Właściwe pytanie nie dotyczy więc tego, jak daleko jesteś od masztu, lecz tego, ile sygnału ginie między tą anteną a tym miejscem, w tym paśmie, nad tym terenem i w tym rodzaju obszaru. Odpowiedź porównuje się następnie z tym, czego telefon potrzebuje, by utrzymać połączenie i osiągnąć określoną przepływność. Mapa, która rysuje okręgi, odpowiada na pierwsze pytanie; mapa zasięgu musi odpowiedzieć na drugie.