Waarom afstand alleen de mobiele dekking niet voorspelt
Twee plekken op dezelfde afstand van een zendmast kunnen een heel verschillend signaal ontvangen. Het verlies in de vrije ruimte legt de basis; frequentie, terrein en gebouwen bepalen de rest.
Dekking wordt vaak voorgesteld als een cirkel rond een zendmast: binnen de cirkel heb je bereik, daarbuiten niet. Echte netwerken gedragen zich niet zo. Twee plekken op dezelfde afstand van dezelfde antenne kunnen signalen ontvangen die een factor duizend verschillen, en een telefoon op enkele kilometers afstand kan beter bediend worden dan een telefoon op een paar honderd meter. Afstand speelt mee, maar is slechts de eerste van meerdere termen in de berekening.
De basis: het verlies in de vrije ruimte
In een lege ruimte verspreidt het vermogen dat een antenne uitstraalt zich over een steeds grotere bol, zodat het vermogen dat een ontvanger opvangt afneemt met het kwadraat van de afstand. Aanbeveling ITU-R P.525 [1] geeft dit basistransmissieverlies in de vrije ruimte tussen twee isotrope antennes, in decibel:
Daaruit volgen twee dingen. Elke verdubbeling van de afstand voegt ongeveer 6 dB verlies toe, wat neerkomt op een kwart van het vermogen. Elke vertienvoudiging voegt 20 dB toe, een honderdste van het vermogen. De vrije ruimte is bovendien het gunstigste geval: er wordt van uitgegaan dat er helemaal niets tussen de antenne en de telefoon zit. Al het andere in dit artikel komt daar alleen nog als extra verlies bovenop.
De frequentie verandert het beeld
Dezelfde formule bevat een frequentieterm. Wie van de band van 700 MHz naar de band van 3,5 GHz gaat, vermenigvuldigt de frequentie met vijf; dat voegt op elke afstand 20 × log10(5) toe, ongeveer 14 dB. Strikt genomen absorbeert de lucht de hogere frequentie niet sterker: de term komt van de ontvangstantenne, waarvan het effectieve ontvangstoppervlak kleiner wordt naarmate de golflengte korter wordt.
| Band | Verlies op 1 km | Verlies op 10 km |
|---|---|---|
| 700 MHz | 89,3 dB | 109,3 dB |
| 1800 MHz | 97,5 dB | 117,5 dB |
| 3500 MHz | 103,3 dB | 123,3 dB |
Daarom gebruiken operators de lage banden, 700 en 800 MHz, om grote landelijke gebieden te dekken en tot binnen in gebouwen door te dringen, en de middenbanden, van 1800 MHz tot 3,5 GHz, om capaciteit toe te voegen waar de mensen zijn. Een cel op 3,5 GHz verwerkt veel meer verkeer, maar over een kleiner gebied. Hogere frequenties verliezen ook meer door muren en ramen: in de modellen voor indringing van buiten naar binnen van 3GPP TR 38.901 [3] neemt het verlies voor elk beschreven bouwmateriaal toe met de frequentie.
Terrein en obstakels
Een radiogolf plant zich niet voort langs een dunne lijn. De energie die de ontvanger bereikt, vult een ellipsoïde rond het directe pad, de eerste Fresnelzone, waarvan de straal op een punt van het pad wordt gegeven in Aanbeveling ITU-R P.526 [2]:
Halverwege een pad van 10 km is die straal ongeveer 33 m bij 700 MHz en ongeveer 15 m bij 3,5 GHz. Een heuvel of een rij gebouwen kan het signaal dus verzwakken zonder ooit de rechte lijn tussen de antenne en de telefoon te onderbreken.
Diffractie: het signaal buigt af, maar dat kost iets
Als een obstakel het pad wel onderbreekt, houdt het signaal niet abrupt op: het buigt over de rand heen, maar verliest daarbij vermogen. Volgens het mesrandmodel (knife-edge) van ITU-R P.526 [2] kost een obstakel waarvan de top de directe lijn net raakt al ongeveer 6 dB, en het verlies neemt snel toe naarmate het obstakel er verder bovenuit steekt. Achter een heuvelkam zijn verliezen van 20 dB of meer gebruikelijk. Lage frequenties buigen makkelijker af, dus de schaduw achter een heuvel is minder diep bij 700 MHz dan bij 3,5 GHz.
- meer verlies bij elke verdubbeling van de afstand, in de vrije ruimte
- 6 dB
- meer verlies in de vrije ruimte bij 3,5 GHz dan bij 700 MHz
- 14 dB
- verlies door een obstakel dat het directe pad net raakt
- 6 dB
Gebouwen, bomen en het soort gebied
Steden voegen hun eigen verliezen toe. Gebouwen blokkeren, weerkaatsen en verstrooien het signaal, en bomen absorberen een deel ervan. Daarom definieert 3GPP TR 38.901 [3] aparte padverliesmodellen voor stedelijke macrocellen, stedelijke cellen op straatniveau en landelijke macrocellen, elk met een variant met en een variant zonder zichtlijn. In het model voor stedelijke macrocellen zonder zichtlijn neemt het verlies met ongeveer 39 dB toe bij elke vertienvoudiging van de afstand, tegenover 20 dB in de vrije ruimte. Op dezelfde afstand loopt het verschil tussen een straat met zicht op de antenne en een straat die achter gebouwen verscholen ligt op tot tientallen decibel.
Alles bij elkaar
De nuttige vraag is dus niet hoe ver je van een zendmast af zit, maar hoeveel signaal er verloren gaat tussen deze antenne en deze plek, in deze band, over dit terrein, in dit soort gebied. Het antwoord wordt vervolgens vergeleken met wat een telefoon nodig heeft om een verbinding vast te houden en een bepaalde snelheid te halen. Een kaart die cirkels tekent, beantwoordt de eerste vraag; een dekkingskaart moet de tweede beantwoorden.