Γιατί η απόσταση από μόνη της δεν προβλέπει την κάλυψη κινητής
Δύο σημεία στην ίδια απόσταση από έναν ιστό κεραίας μπορεί να λαμβάνουν πολύ διαφορετικό σήμα. Η απώλεια ελεύθερου χώρου ορίζει τη βάση· τα υπόλοιπα τα κρίνουν η συχνότητα, το ανάγλυφο και τα κτίρια.
Συχνά φανταζόμαστε την κάλυψη σαν έναν κύκλο γύρω από έναν ιστό κεραίας: μέσα στον κύκλο έχεις σήμα, έξω από αυτόν όχι. Τα πραγματικά δίκτυα δεν συμπεριφέρονται έτσι. Δύο σημεία στην ίδια απόσταση από την ίδια κεραία μπορεί να λαμβάνουν σήματα που διαφέρουν χίλιες φορές σε ισχύ, και ένα κινητό σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων μπορεί να εξυπηρετείται καλύτερα από ένα άλλο που βρίσκεται λίγες εκατοντάδες μέτρα μακριά. Η απόσταση μετράει, αλλά είναι μόνο ο πρώτος από αρκετούς όρους του υπολογισμού.
Η βάση: η απώλεια ελεύθερου χώρου
Στον κενό χώρο, η ισχύς που ακτινοβολεί μια κεραία απλώνεται σε μια όλο και μεγαλύτερη σφαίρα, οπότε η ισχύς που συλλέγει ένας δέκτης μειώνεται με το τετράγωνο της απόστασης. Η Σύσταση ITU-R P.525 [1] δίνει αυτή τη βασική απώλεια μετάδοσης ελεύθερου χώρου, σε ντεσιμπέλ, μεταξύ δύο ισοτροπικών κεραιών:
Από αυτό προκύπτουν δύο συνέπειες. Κάθε διπλασιασμός της απόστασης προσθέτει περίπου 6 dB απώλειας, δηλαδή η ισχύς πέφτει στο ένα τέταρτο. Κάθε δεκαπλασιασμός προσθέτει 20 dB, δηλαδή η ισχύς πέφτει στο ένα εκατοστό. Ο ελεύθερος χώρος είναι επίσης η καλύτερη περίπτωση: προϋποθέτει ότι δεν υπάρχει απολύτως τίποτα ανάμεσα στην κεραία και στο κινητό. Όλα τα υπόλοιπα σε αυτό το άρθρο απλώς προσθέτουν απώλειες πάνω σε αυτή τη βάση.
Η συχνότητα αλλάζει την εικόνα
Ο ίδιος τύπος περιέχει και έναν όρο συχνότητας. Η μετάβαση από τη ζώνη των 700 MHz στη ζώνη των 3,5 GHz πενταπλασιάζει τη συχνότητα, κάτι που προσθέτει 20 × log10(5), δηλαδή περίπου 14 dB, σε κάθε απόσταση. Για την ακρίβεια, ο αέρας δεν απορροφά περισσότερο την υψηλότερη συχνότητα: ο όρος προέρχεται από την κεραία λήψης, της οποίας η ενεργός επιφάνεια συλλογής μικραίνει καθώς το μήκος κύματος γίνεται βραχύτερο.
| Ζώνη | Απώλεια στο 1 km | Απώλεια στα 10 km |
|---|---|---|
| 700 MHz | 89,3 dB | 109,3 dB |
| 1800 MHz | 97,5 dB | 117,5 dB |
| 3500 MHz | 103,3 dB | 123,3 dB |
Γι’ αυτό οι πάροχοι χρησιμοποιούν τις χαμηλές ζώνες, των 700 και 800 MHz, για να καλύψουν εκτεταμένες αγροτικές περιοχές και να φτάσουν στο εσωτερικό των κτιρίων, και τις μεσαίες ζώνες, από τα 1800 MHz έως τα 3,5 GHz, για να προσθέσουν χωρητικότητα εκεί όπου βρίσκεται ο κόσμος. Μια κυψέλη στα 3,5 GHz εξυπηρετεί πολύ περισσότερη κίνηση, αλλά σε μικρότερη έκταση. Οι υψηλότερες συχνότητες χάνουν επίσης περισσότερη ισχύ μέσα από τοίχους και παράθυρα: τα μοντέλα διείσδυσης από εξωτερικό σε εσωτερικό χώρο του 3GPP TR 38.901 [3] δίνουν απώλειες που αυξάνονται με τη συχνότητα για κάθε δομικό υλικό που περιγράφουν.
Ανάγλυφο και εμπόδια
Ένα ραδιοκύμα δεν ταξιδεύει σαν μια λεπτή γραμμή. Η ενέργεια που φτάνει στον δέκτη γεμίζει ένα ελλειψοειδές γύρω από την απευθείας διαδρομή, την πρώτη ζώνη Fresnel, της οποίας η ακτίνα σε ένα σημείο της διαδρομής δίνεται στη Σύσταση ITU-R P.526 [2]:
Στο μέσο μιας διαδρομής 10 km, αυτή η ακτίνα είναι περίπου 33 m στα 700 MHz και περίπου 15 m στα 3,5 GHz. Ένας λόφος ή μια σειρά από κτίρια μπορεί επομένως να εξασθενήσει το σήμα χωρίς να κόψει ποτέ την ευθεία γραμμή ανάμεσα στην κεραία και στο κινητό.
Περίθλαση: το σήμα κάμπτεται, αλλά με κόστος
Όταν ένα εμπόδιο κόβει πράγματι τη διαδρομή, το σήμα δεν σταματά απότομα: κάμπτεται πάνω από την ακμή, αλλά χάνει ισχύ στην πορεία. Με το μοντέλο ακμής μαχαιριού (knife-edge) της ITU-R P.526 [2], ένα εμπόδιο του οποίου η κορυφή μόλις αγγίζει την απευθείας γραμμή κοστίζει ήδη περίπου 6 dB, και η απώλεια αυξάνεται γρήγορα όσο το εμπόδιο υψώνεται πάνω από αυτήν. Πίσω από μια κορυφογραμμή, απώλειες 20 dB ή περισσότερο είναι συνηθισμένες. Οι χαμηλές συχνότητες κάμπτονται πιο εύκολα, έτσι η σκιά πίσω από έναν λόφο είναι λιγότερο βαθιά στα 700 MHz απ’ ό,τι στα 3,5 GHz.
- περισσότερη απώλεια κάθε φορά που διπλασιάζεται η απόσταση, στον ελεύθερο χώρο
- 6 dB
- περισσότερη απώλεια ελεύθερου χώρου στα 3,5 GHz απ’ ό,τι στα 700 MHz
- 14 dB
- χάνονται σε ένα εμπόδιο που μόλις αγγίζει την απευθείας διαδρομή
- 6 dB
Κτίρια, δέντρα και τύπος περιοχής
Οι πόλεις προσθέτουν τις δικές τους απώλειες. Τα κτίρια εμποδίζουν, ανακλούν και σκεδάζουν το σήμα, και τα δέντρα απορροφούν ένα μέρος του. Γι’ αυτό το 3GPP TR 38.901 [3] ορίζει ξεχωριστά μοντέλα απώλειας διαδρομής για αστικές μακροκυψέλες, αστικές κυψέλες σε επίπεδο δρόμου και αγροτικές μακροκυψέλες, το καθένα σε μια παραλλαγή με οπτική επαφή και μια χωρίς οπτική επαφή. Στο μοντέλο αστικής μακροκυψέλης χωρίς οπτική επαφή, η απώλεια αυξάνεται κατά περίπου 39 dB για κάθε δεκαπλασιασμό της απόστασης, έναντι 20 dB στον ελεύθερο χώρο. Στην ίδια απόσταση, η διαφορά ανάμεσα σε έναν δρόμο με θέα προς την κεραία και σε έναν δρόμο κρυμμένο πίσω από κτίρια φτάνει τις δεκάδες ντεσιμπέλ.
Όλα μαζί
Το χρήσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι πόσο μακριά βρίσκεσαι από έναν ιστό, αλλά πόσο σήμα χάνεται ανάμεσα σε αυτή την κεραία και σε αυτό το σημείο, σε αυτή τη ζώνη, πάνω από αυτό το ανάγλυφο, σε αυτόν τον τύπο περιοχής. Η απάντηση συγκρίνεται στη συνέχεια με όσα χρειάζεται ένα κινητό για να διατηρήσει τη σύνδεση και να πετύχει μια δεδομένη ταχύτητα. Ένας χάρτης που σχεδιάζει κύκλους απαντά στο πρώτο ερώτημα· ένας χάρτης κάλυψης πρέπει να απαντά στο δεύτερο.